Colosseum geschiedenis: 2.000 jaar in één gebouw
De Colosseum geschiedenis loopt van 72 n.Chr. - toen Vespasianus de werf van het Flavische Amfitheater opende - door 400 jaar gladiatorengames, dan eeuwen heruitvinding als vesting, steengroeve en heiligdom voordat het het meest bezochte monument van Italië werd. Gebouwd op het drooggelegde meer van Nero's gehaatte Domus Aurea, was het een politieke verklaring in steen: het terrein teruggeven aan het volk in spektakel. Twee duizend jaar later doet het nog steeds het werk.
De bouw van het Colosseum: de Flavische werf (72-80)
Vespasianus - de generaal-keizer die legitimiteit nodig had na het Jaar van de vier keizers - koos een trefzekere plek: het kunstmatige meer van Nero's Domus Aurea, de private keizerlijke excessen teruggegeven aan het publiek als het grootste ooit gebouwde amfitheater. De arbeidskracht kwam deels van de buit van de Judeese oorlog; de traditie wil dat gevangenen van de verovering van Jeruzalem aan de werf werkten. Het gebouw steeg in minder dan een decennium - Romeins beton, travertijn schil, een regime-reclame waar 50.000 mensen zaten.
Titus wijdde het in het jaar 80 in met 100 dagen games - duizenden dieren en gladiatorengevechten op een programma dat in keizerlijke propaganda verdubbelde. Domitianus werkte het laatste niveau af en groef de hypogeum uit, waarmee elke hoop op zeeslagvelden binnen verdween (de arena kon overstroomd worden vóór het onderaardse bestond - dat het echt gebeurde blijft betwist).
De eeuwen van de spelen in het Colosseum (80-~435)
Meer dan drie eeuwen hield de arena het volledige programma: beestenjachten 's morgens (venationes), executies op middag, gladiatorengevechten in de namiddag. De gladiatoren waren slaven, gevangenen en vrijwilligers - sommigen werden beroemdheden, de meesten stierven anoniem. De cijfers die historici hechten zijn duizelingwekkend en betwist: duizenden gladiatoren en honderdduizenden dieren over het leven van het gebouw. De jachten stopten eerst (523 is de laatst geregistreerde venatio); het gladiatorengevecht volgde toen de christelijke keizers de regels aanscherpten - Honorius wordt traditioneel gecrediteerd met het eindigen van de games rond ~404-435.
Het Colosseum na het rijk: vesting, steengroeve, heiligdom
- 6e-12e eeuw: de schil werd woningen, werkplaatsen en een kleine kapel - mensen woonden letterlijk in het monument.
- 12e eeuw: de familie Frangipane versterkte het - het Colosseum als kasteel, de oostelijke toegang van de stad controlerend.
- 14e-16e eeuw: nadat het aardbeving van 1349 de zuidkant had laten instorten, werd de gevallen steen een groeve voor het Renaissance-Rome - het travertijn van het amfitheater ging onder andere in de Sint-Pieter en Palazzo Venezia.
- 18e eeuw: de Kerk wijdde de ruïne aan de christelijke martelaren (de legende van de martelaren hier is geliefd maar historisch twijfelachtig), en de tussenkomsten van Benedictus XIV stopten de groeve - de conservatie begon in vroomheid.
- 19e-20e eeuw: systematische opgravingen stelden de hypogeum bloot; het monument werd symbool van het verenigde Italië en dan van Rome zelf.
Het Colosseum als modern icoon
UNESCO classificeerde het in 1980 binnen het historische centrum van Rome; de New7Wonders stemming voegde het toe in 2007. Voor de pandemie trok het meer dan 7 miljoen bezoekers per jaar - meer mensen jaarlijks dan de zittende bevolking, wat is waarom elk modern bezoek draait op tijdslot-tickets. Het restauratie-tijdperk gaat door: de arenabrug werd deels gereconstrueerd in de laatste jaren, het gladiatoren-gezichtspunt heropenend voor het publiek via de arena tickets.
Voor de botten van het gebouw - bogen, ordes, velarium - zie de Colosseum architectuur. Voor de mensen die op die brug vochten: de gladiatoren.
Waarom het gebouw overleefde toen andere niet
Rome is vol gewiste monumenten - tempels gegraven tot niets, paleizen aan de grond geëgaliseerd. Het Colosseum overleefde zijn eigen steengroeve-tijdperk om twee banaal-redenen: het was te groot om goedkoop af te breken, en de Kerk vond een gebruik voor de martelaar-mythe voordat de steen uitgeput raakte. Paus Benedictus XIV wijdde de arena in de jaren 1740 en de kruisweg die er nog gehouden wordt dateert de beschermingstijd; daarna werd steen wegnemen heiligschennis in plaats van recuperatie.
De ironie die gidsen markeren: de gaten in de muren - duizenden tekens door het travertijn - zijn waar de middeleeuwse bouwers de ijzeren krammen trokken, niet waar het gevecht beschadigde. De ergste wonden van het monument zijn administratief. Vandaag zijn de littekens het verhaal: een gebouw dat zijn rijk, zijn games, zijn eigenaars en zijn afbraakploegen overleefde.
De geschiedenis van het Colosseum ter plaatse lezen
De geschiedenis is leesbaar in het gebouw zelf zodra je weet waar te kijken. De buitenste travertijn-ring is het Flavische origineel; de bakstenen reparaties markeren de aardbevingsinstortingen en de pauselijke stabilisaties; het baksteen van de hypogeum is de Domitianus-toevoeging; de gereconstrueerde arenabrug is de restauratie van deze eeuw. Een goede rondleiding verandert het monument in zijn eigen chronologie - of neem de entree met audiogids en lees de lagen op je tempo.
Geschiedenis van het Colosseum voor bezoekers: waar je staat voor elk tijdperk
Flavisch Rome: de noordkant van de buitenmuur, de intacte - ga onder de bogen staan en lees de nummers erboven, de originele poortnummers die bij de toegangsbewijzen hoorden. De eeuwen van de spelen: de arenamuur vanaf de tweede ring, waar de marmeren bekleding zat, en de rij gaten waar de zitbeugels zijn weggeroofd. De middeleeuwse vesting: de zuidkant, waar de buitenring instortte bij de aardbeving van 1349 en de Frangipani de rest al hadden dichtgemetseld. De steengroeve: de hele renaissancestad, want de Sint-Pieter en het Palazzo Venezia zijn deels deze steen. Het heiligdom: het kruis aan de noordkant, in 2000 geplaatst voor een christelijke martelaarstraditie die archeologen niet kunnen bevestigen en de Kerk nooit heeft laten vallen.